15 κρυφά εργαλεία των Windows που υπάρχουν ήδη στον υπολογιστή σας

Τα περισσότερα ισχύουν στα Windows 11. Όπου κάτι διαφέρει στα Windows 10 ή λείπει από κάποια έκδοση, το γράφω μέσα στην αντίστοιχη ενότητα. Αρκετά ανοίγουν από το παράθυρο «Εκτέλεση»: πάτα Win+R, γράψε την εντολή και πάτα Enter.

1. Στιγμιότυπο οθόνης με Win+Shift+S

Αντί να φωτογραφίζεις την οθόνη με το κινητό, πάτα Win+Shift+S. Η οθόνη σκουραίνει και διαλέγεις τι θα αποτυπώσεις: ένα ορθογώνιο, ελεύθερο σχήμα, ένα παράθυρο ή ολόκληρη την οθόνη.

Το στιγμιότυπο αντιγράφεται αμέσως στο πρόχειρο, οπότε το επικολλάς με Ctrl+V σε μήνυμα, email ή έγγραφο. Αν ανοίξεις την εφαρμογή Snipping Tool (Εργαλείο αποκοπής) από το μενού «Έναρξη», στα Windows 11 θα βρεις και εγγραφή βίντεο της οθόνης. Στις πρόσφατες εκδόσεις υπάρχει ακόμη λειτουργία που αναγνωρίζει το κείμενο μιας εικόνας, ώστε να το αντιγράψεις χωρίς να το πληκτρολογήσεις.

2. Ιστορικό πρόχειρου με Win+V

Κανονικά το πρόχειρο θυμάται ένα μόνο πράγμα: όταν αντιγράφεις κάτι καινούργιο, χάνεται το προηγούμενο. Πάτα Win+V και την πρώτη φορά ενεργοποίησέ το με το κουμπί που εμφανίζεται. Από εκεί και πέρα βλέπεις μια λίστα με όσα έχεις αντιγράψει πρόσφατα και επικολλάς όποιο θες με ένα κλικ.

Μπορείς να καρφιτσώσεις τα κείμενα που χρησιμοποιείς συχνά, όπως τη διεύθυνσή σου ή μια έτοιμη απάντηση. Τα καρφιτσωμένα μένουν, ενώ τα υπόλοιπα σβήνουν όταν κάνεις επανεκκίνηση.

3. Snap Layouts: τακτοποίησε τα παράθυρα

Αν δουλεύεις με πολλά παράθυρα ανοιχτά, τα Snap Layouts θα σου αλλάξουν τη μέρα. Στα Windows 11 πάτα Win+Z ή πέρασε το ποντίκι πάνω από το κουμπί μεγέθυνσης ενός παραθύρου. Εμφανίζονται έτοιμες διατάξεις: δύο παράθυρα δίπλα-δίπλα, τρία σε στήλες, ένα μεγάλο με δύο μικρά.

Διαλέγεις τη θέση και τα Windows σου προτείνουν ποια από τα άλλα ανοιχτά παράθυρα να γεμίσουν τα κενά. Στα Windows 10 δεν υπάρχει αυτή η λειτουργία, αλλά μπορείς να κολλήσεις ένα παράθυρο στη μισή οθόνη με Win και αριστερό ή δεξί βέλος.

4. Εικονικές επιφάνειες εργασίας

Σκέψου ότι έχεις δύο ή τρία γραφεία στον ίδιο υπολογιστή: ένα για τη δουλειά, ένα για ψυχαγωγία και ένα για όσα κάνεις προσωρινά. Πάτα Win+Tab και διάλεξε «Νέα επιφάνεια εργασίας». Τα προγράμματα κάθε επιφάνειας μένουν ξεχωριστά, οπότε δεν σου γεμίζει η οθόνη με παράθυρα που δεν χρειάζεσαι εκείνη τη στιγμή.

1. Νέα επιφάνεια: Win+Ctrl+D
2. Εναλλαγή: Win+Ctrl και αριστερό ή δεξί βέλος
3. Κλείσιμο της τρέχουσας: Win+Ctrl+F4

5. Φωνητική πληκτρολόγηση με Win+H

Αν βαριέσαι να πληκτρολογείς ένα μεγάλο κείμενο, μπορείς να το πεις. Κάνε κλικ μέσα στο πεδίο όπου θες να γράψεις (σε έγγραφο, email ή σελίδα), πάτα Win+H και μίλα. Τα Windows γράφουν όσα λες και, όταν τελειώσεις, πατάς το κουμπί του μικροφώνου για να σταματήσει.

Υπάρχει όμως ένα μεγάλο «αλλά» για εμάς: η φωνητική πληκτρολόγηση των Windows δεν υποστηρίζει ελληνικά. Αν τη δοκιμάσεις θα δεις το μήνυμα «Η φωνητική πληκτρολόγηση δεν είναι διαθέσιμη στην τρέχουσα γλώσσα: Ελληνικά». Πάτα «Το κατάλαβα» για να κλείσει. Δεν έχεις κάνει κάτι λάθος, απλώς η γλώσσα λείπει από τη λίστα της Microsoft.

Και αν θες να υπαγορεύεις στα ελληνικά; Δοκίμασε τη φωνητική του Google Docs. Άνοιξε ένα έγγραφο στον Chrome, πήγαινε στο μενού Εργαλεία και διάλεξε φωνητική. Η Google δηλώνει ότι υποστηρίζει ελληνικά. Τις φωνητικές εντολές επεξεργασίας (π.χ. «Stop listening») τις καταλαβαίνει μόνο στα αγγλικά.

6. Microsoft Print to PDF

Θες να κρατήσεις μια απόδειξη, μια σελίδα ή ένα έγγραφο ως PDF; Δεν χρειάζεσαι πρόγραμμα. Σε οποιαδήποτε εφαρμογή πάτα Ctrl+P, διάλεξε ως εκτυπωτή το «Microsoft Print to PDF» και πάτα «Εκτύπωση». Τα Windows σου ζητούν όνομα και θέση και δημιουργούν το αρχείο.

Δουλεύει και σε παλιά προγράμματα που δεν έχουν δική τους επιλογή «Αποθήκευση ως PDF», γι' αυτό είναι χρήσιμο.

7. Γρήγορη βοήθεια (Quick Assist)

Όλοι έχουμε έναν συγγενή που ρωτά «τι να πατήσω;» στο τηλέφωνο. Με τη Γρήγορη βοήθεια μπορείς να δεις την οθόνη του ή και να χειριστείς τον υπολογιστή του από μακριά. Ανοίγει με Win+Ctrl+Q.

Αυτός που βοηθά ανοίγει την εφαρμογή, πατά «Βοηθήστε κάποιον» και παίρνει έναν εξαψήφιο κωδικό, που ισχύει για περίπου 10 λεπτά. Εκείνος που χρειάζεται βοήθεια πληκτρολογεί τον κωδικό στο πλαίσιο «Κωδικός ασφαλείας από τον βοηθό», πατά «Υποβολή» και αποδέχεται τη σύνδεση. Ο βοηθός χρειάζεται λογαριασμό Microsoft, ο άλλος όχι.

8. Έλεγχος αποθήκευσης (Storage Sense): αυτόματος καθαρισμός

Ο δίσκος γεμίζει σιγά σιγά με προσωρινά αρχεία, παλιά στοιχεία του κάδου και υπολείμματα ενημερώσεων. Ο Έλεγχος αποθήκευσης (στα αγγλικά Storage Sense) τα καθαρίζει μόνος του, χωρίς να χρειαστεί να θυμάσαι να το κάνεις.

1. Άνοιξε τις Ρυθμίσεις και πήγαινε στο Σύστημα → Χώρος αποθήκευσης.
2. Βρες την επιλογή Έλεγχος αποθήκευσης και βάλε τον διακόπτη της στο Ενεργό.
3. Πάτησε πάνω της για να διαλέξεις κάθε πότε θα αδειάζει ο κάδος και αν θα καθαρίζει τα προσωρινά αρχεία.

Πρόσεξε την επιλογή για τον φάκελο «Λήψεις»: αν την ενεργοποιήσεις, θα σβήνονται αρχεία που έχεις να ανοίξεις καιρό. Στην ίδια σελίδα θα βρεις και τις «Προτάσεις εκκαθάρισης», που δείχνουν τι μπορείς να καθαρίσεις για να ελευθερώσεις χώρο.

9. Winget: εγκατάσταση με μία εντολή

Συνήθως, για να εγκαταστήσεις ένα πρόγραμμα ψάχνεις στο Google, μπαίνεις σε μια σελίδα γεμάτη διαφημίσεις και πατάς το σωστό κουμπί «λήψη» ανάμεσα σε πολλά ψεύτικα. Το winget είναι ένας διαχειριστής προγραμμάτων που έχουν τα Windows και κάνει όλη τη δουλειά για σένα: του λες το όνομα του προγράμματος και αυτό το κατεβάζει και το εγκαθιστά μόνο του.

Δουλεύει με εντολές, δηλαδή με γραπτές οδηγίες που γράφεις σε ένα παράθυρο που λέγεται Windows PowerShell (σε μερικούς υπολογιστές το ίδιο παράθυρο λέγεται Τερματικό). Μην ανησυχείς, δεν χρειάζεται να ξέρεις προγραμματισμό. Αρκεί να αντιγράψεις τις εντολές όπως είναι.

Δοκίμασέ το με το VLC, ένα δωρεάν πρόγραμμα για βίντεο:

1. Κάνε δεξί κλικ στο κουμπί «Έναρξη» και διάλεξε Windows PowerShell (όχι αυτό με τη λέξη «Διαχειριστής» δίπλα). Αν στον υπολογιστή σου γράφει Τερματικό, διάλεξε αυτό. Θα ανοίξει ένα παράθυρο με μαύρο ή μπλε φόντο.
2. Γράψε winget search vlc και πάτα Enter. Το winget ψάχνει και σου δείχνει μια λίστα με ό,τι βρήκε. Στη στήλη Id βλέπεις το «πλήρες όνομα» του προγράμματος, εδώ το VideoLAN.VLC.
3. Γράψε winget install VideoLAN.VLC και πάτα Enter. Το πρόγραμμα κατεβαίνει και εγκαθίσταται μόνο του. Όταν δεις το μήνυμα Successfully installed, είναι έτοιμο.

PS> winget search vlc
Name              Id
----------------------------
VLC media player  VideoLAN.VLC

PS> winget install VideoLAN.VLC
Downloading...
Installing...
Successfully installed

Μπορείς να κάνεις επικόλληση μιας εντολής στο Windows PowerShell με δεξί κλικ ή με Ctrl+V. Η εντολή τρέχει μόνο όταν πατήσεις Enter.

Για κάθε άλλο πρόγραμμα κάνεις το ίδιο: πρώτα winget search με το όνομά του, μετά winget install με το Id που βρήκες.

Ενημέρωση όλων των προγραμμάτων με μία κίνηση

Το winget μπορεί και να ενημερώνει τα προγράμματά σου, χωρίς να τα ανοίγεις ένα ένα. Πρώτα γράψε winget upgrade και πάτα Enter. Αυτό δεν αλλάζει τίποτα, απλώς σου δείχνει μια λίστα με τα προγράμματα που έχουν νέα έκδοση. Αν συμφωνείς, γράψε winget upgrade --all (με δύο παύλες πριν το «all») και θα ενημερωθούν όλα μαζί.

10. Εποπτεία πόρων

Ο υπολογιστής αργεί και δεν ξέρεις ποιος φταίει; Η Διαχείριση εργασιών (Ctrl+Shift+Esc) δίνει μια γρήγορη εικόνα, αλλά η Εποπτεία πόρων δείχνει πολύ περισσότερα. Πάτα Win+R, γράψε resmon και Enter.

Στην καρτέλα «Δίσκος» βλέπεις ποιο πρόγραμμα γράφει συνεχώς στον δίσκο. Στην καρτέλα «Δίκτυο» βλέπεις ποιο καταναλώνει το ίντερνετ. Έτσι βρίσκεις εύκολα τι τρώει τον υπολογιστή σου.

11. Παρακολούθηση αξιοπιστίας

Αν ο υπολογιστής σου έχει αρχίσει να κολλάει και δεν θυμάσαι από πότε, αυτό το εργαλείο κρατά ημερολόγιο. Πάτα Win+R, γράψε perfmon /rel και Enter.

Βλέπεις ένα γράφημα με βαθμό από το 1 μέχρι το 10 για κάθε μέρα. Κάθε κόκκινο ✕ είναι μια αποτυχία, δηλαδή ένα πρόγραμμα που κόλλησε ή ένα σφάλμα των Windows. Κάτω από το γράφημα βλέπεις τι ακριβώς έγινε εκείνη την ημέρα και ποια προγράμματα ή ενημερώσεις είχες εγκαταστήσει πριν ξεκινήσουν τα προβλήματα.

12. Διαγνωστικό μνήμης των Windows

Τυχαίες επανεκκινήσεις και μπλε οθόνες συχνά οφείλονται σε προβληματική μνήμη RAM. Πριν αγοράσεις κάτι καινούργιο, τσέκαρέ την: πάτα Win+R, γράψε mdsched και Enter, και διάλεξε «Επανεκκίνηση τώρα και έλεγχος για προβλήματα».

Ο υπολογιστής ξαναξεκινά και κάνει τον έλεγχο πριν φορτώσουν τα Windows. Θέλει μερικά λεπτά, οπότε κάν' το όταν δεν τον χρειάζεσαι. Το αποτέλεσμα εμφανίζεται ως ειδοποίηση μετά την είσοδο στα Windows.

13. Αναφορά υγείας της μπαταρίας

Αν έχεις φορητό υπολογιστή και η μπαταρία σου αδειάζει πιο γρήγορα από πριν, τα Windows μπορούν να σου πουν πόσο έχει φθαρεί. Άνοιξε το Terminal, γράψε powercfg /batteryreport και Enter. Η εντολή αποθηκεύει ένα αρχείο battery-report.html στον φάκελο του χρήστη σου, και το ανοίγεις με τον περιηγητή.

Κοίτα τις δύο γραμμές «Design capacity» (η αρχική χωρητικότητα) και «Full charge capacity» (η σημερινή). Όσο πιο μικρή είναι η δεύτερη σε σχέση με την πρώτη, τόσο πιο φθαρμένη είναι η μπαταρία.

14. Windows Sandbox

Σου έστειλαν ένα ύποπτο αρχείο ή θες να δοκιμάσεις ένα άγνωστο πρόγραμμα; Το Windows Sandbox ανοίγει ένα καθαρό, προσωρινό αντίγραφο των Windows μέσα σε παράθυρο. Ό,τι κάνεις εκεί μέσα δεν επηρεάζει τον πραγματικό σου υπολογιστή, και όταν το κλείσεις σβήνονται όλα.

Υπάρχει μόνο στις εκδόσεις Pro, Enterprise και Education, όχι στα Windows Home. Για να το ενεργοποιήσεις:

1. Γράψε στην αναζήτηση «Ενεργοποίηση ή απενεργοποίηση δυνατοτήτων των Windows».
2. Βάλε τικ στο Windows Sandbox και πάτα ΟΚ.
3. Κάνε επανεκκίνηση και άνοιξε το Sandbox από το μενού «Έναρξη».

Αν δεν δουλεύει, ελέγξε αν είναι ενεργοποιημένη η εικονικοποίηση (virtualization) στο BIOS.

15. Προστασία από ransomware

Το ransomware κλειδώνει τα αρχεία σου και ζητά λύτρα για να τα ξεκλειδώσει. Η Ασφάλεια των Windows έχει ειδική προστασία γι' αυτό, αλλά είναι απενεργοποιημένη από προεπιλογή: η «Ελεγχόμενη πρόσβαση σε φακέλους». Αφήνει μόνο αξιόπιστα προγράμματα να αλλάζουν τα αρχεία στους φακέλους σου, όπως τα Έγγραφα και οι Εικόνες.

1. Άνοιξε την Ασφάλεια των Windows: γράψε το όνομα στο μενού «Έναρξη» ή πήγαινε στις Ρυθμίσεις → Απόρρητο και ασφάλεια → Ασφάλεια των Windows.
2. Πάτα Προστασία από ιούς και απειλές.
3. Κύλισε προς τα κάτω μέχρι την ενότητα Προστασία από ransomware και πάτα Διαχείριση προστασίας από ransomware. Αν εμφανιστεί ερώτηση των Windows, πάτα «Ναι».
4. Ενεργοποίησε τον διακόπτη Ελεγχόμενη πρόσβαση σε φακέλους.

Μερικές φορές θα μπλοκάρει και ένα πρόγραμμα που εμπιστεύεσαι. Τότε επιτρέπεις το συγκεκριμένο πρόγραμμα από τον σύνδεσμο «Να επιτρέπεται μια εφαρμογή μέσω της ελεγχόμενης πρόσβασης σε φακέλους». Η προστασία δεν αντικαθιστά τα αντίγραφα ασφαλείας, οπότε κράτα και ένα αντίγραφο των σημαντικών σου αρχείων.